مهران حسنی پژوهشگر و تحلیلگر سیاستهای توسعه گردشگری و عضو انجمن متخصصان گردشگری ایران در یادداشتی نوشت: گردشگری سلامت امروز دیگر یک شاخه فرعی از صنعت گردشگری نیست؛ بلکه در نقطه تلاقی اقتصاد سلامت، گردشگری، دانش و سرمایهگذاری قرار گرفته و میتواند به یکی از پیشرانهای اقتصاد خدماتی در استانها تبدیل شود. ارزش افزوده این نوع گردشگری نیز صرفاً از محل اقامت و سفر حاصل نمیشود، بلکه زنجیرهای از خدمات پزشکی، درمانی، توانبخشی، تندرستی، اقامت، حملونقل، تغذیه، فناوری و خدمات جانبی را فعال میکند.
در چنین شرایطی، سخنان اخیر دکتر یونسی، استاندار مازندران، درباره حمایت قاطع از سرمایهگذاری در گردشگری سلامت، صرفاً یک موضع حمایتی نیست؛ بلکه میتواند سرآغاز یک سیاست اجرایی برای ایجاد یک زنجیره اقتصادی جدید در استان باشد.
تأکید استاندار بر ظرفیتهای خدادادی مازندران، رویکرد دانشبنیان، امنیت سرمایهگذاری، حذف بروکراسیهای زائد، اجرای طرحهای تحولآفرین، اشتغال جوانان بومی و همافزایی دستگاههای اجرایی، در واقع اجزای یک نقشه راه هستند که اکنون باید به برنامه، پروژه و زمانبندی اجرایی تبدیل شوند.
مازندران؛ سه ظرفیت، یک بازار بزرگ
مزیت مهم مازندران آن است که امکان توسعه همزمان سه حوزه گردشگری پزشکی، درمانی و تندرستی را دارد.
گردشگری پزشکی بر ظرفیت پزشکان، مراکز درمانی و خدمات تخصصی استوار است؛ گردشگری درمانی میتواند از ظرفیتهای توانبخشی، اقلیم و برخی منابع طبیعی بهره گیرد و گردشگری تندرستی نیز بر پیشگیری، آرامش، سبک زندگی سالم، طبیعت و ارتقای کیفیت زندگی تمرکز دارد.
اما یک نکته راهبردی نباید مغفول بماند: گردشگری سلامت فقط بازار گردشگر خارجی نیست.
گردشگری سلامت داخلی؛ موتور اولیه بازار
بازار داخلی میتواند یکی از مهمترین پایههای توسعه گردشگری سلامت مازندران باشد. سفر برای دریافت خدمات تخصصی پزشکی، جراحی، توانبخشی، مراقبتهای پس از درمان، سالمندی، تندرستی و حتی دورههای بازتوانی و آرامش، ظرفیت قابل توجهی برای شکلگیری تقاضای پایدار ایجاد میکند.
این بازار از یک منظر دیگر نیز اهمیت دارد؛ سرمایهگذاری در پروژههای سلامت، بدون وجود تقاضای پایدار، با ریسک بیشتری مواجه است. بنابراین بازار داخلی میتواند در مرحله نخست به ضریب اطمینان سرمایهگذار کمک کند و پس از ایجاد زیرساخت و برند مقصد، بازار خارجی نیز به آن افزوده شود.
از سوی دیگر، گردشگری سلامت داخلی میتواند جریان سفر را از اقامت کوتاه و فصلی به اقامتهای هدفمندتر تبدیل کند. فردی که برای درمان، توانبخشی یا تندرستی به مقصد سفر میکند، معمولاً به خدمات مکمل اقامت، تغذیه، حملونقل و همراهان نیز نیاز دارد و همین موضوع دامنه اثر اقتصادی آن را افزایش میدهد.
بنابراین سیاست استان باید بر پایه یک بازار دوگانه شکل گیرد؛ بازار داخلی برای ایجاد تقاضای پایدار و کاهش ریسک سرمایهگذاری؛ بازار بینالمللی برای توسعه صادرات خدمات سلامت و افزایش درآمد ارزی.
اما مسئله اصلی این است که چگونه ظرفیت را به سرمایه تبدیل کنیم؟
مازندران سالهاست از ظرفیتهای طبیعی و علمی خود برخوردار است؛ اما برخورداری از ظرفیت بهتنهایی محصول اقتصادی ایجاد نمیکند.
سرمایهگذار به «ظرفیت» سرمایهگذاری نمیکند؛ به پروژه دارای زمین، مجوز، مطالعه بازار، توجیه اقتصادی، زیرساخت، مدل درآمدی و چشمانداز بازگشت سرمایه وارد میشود.
از این منظر، سخنان استاندار درباره حذف بروکراسیهای زائد باید به مهمترین دستورکار اجرایی تبدیل شود.
۱۰ اقدام فوری برای تبدیل سیاست استاندار به برنامه اجرایی:
۱. تشکیل ستاد راهبری توسعه گردشگری سلامت مازندران
این ستاد با مسئولیت مدیریت ارشد استان و حضور دستگاههای مرتبط، بخش خصوصی، دانشگاهها و مجموعههای علمی و درمانی تشکیل شود و یک مأموریت روشن داشته باشد: تبدیل ظرفیتهای پراکنده به برنامه یکپارچه سرمایهگذاری.
۲. تدوین اطلس فرصتهای سرمایهگذاری گردشگری سلامت
ظرفیت هر شهرستان باید بر اساس سه حوزه پزشکی، درمانی و تندرستی شناسایی و اولویتبندی شود؛ همراه با اطلاعات زمین، زیرساخت، ظرفیت خدمات، بازار هدف و محدودیتهای محیطزیستی.
۳. ایجاد پنجره واحد سرمایهگذاری گردشگری سلامت
سرمایهگذار باید یک مسیر مشخص و یک مرجع پاسخگو داشته باشد. زمان صدور مجوز، دستگاه مسئول و مراحل کار باید شفاف و قابل پیگیری باشد.
۴. تهیه سبد پروژههای آماده سرمایهگذاری
به جای دعوت عمومی از سرمایهگذاران، باید پروژههای مشخص و دارای مطالعات اولیه به بازار عرضه شوند؛ از مراکز توانبخشی و تندرستی تا اقامتگاههای سلامتمحور، دهکدههای تندرستی و مجموعههای جامع خدمات سلامت.
۵. طراحی بسته ویژه گردشگری سلامت داخلی
استان باید با همکاری مراکز درمانی، اقامتی و گردشگری، بستههای مشخص «درمان ـ اقامت ـ توانبخشی ـ همراه» طراحی کند تا گردشگری سلامت داخلی از یک سفر اتفاقی به یک محصول سازمانیافته تبدیل شود.
۶. ایجاد شبکه پیوند دانشگاه، بیمارستان، دانشبنیان و سرمایهگذار
دانشگاههای علوم پزشکی، مراکز درمانی، شرکتهای فناوری و سرمایهگذاران باید در قالب پروژههای مشترک قرار گیرند تا توسعه گردشگری سلامت از ساختوساز صرف فاصله گرفته و به سمت اقتصاد دانشبنیان حرکت کند.
۷. تعریف استاندارد واحد خدمات گردشگری سلامت
کیفیت درمان، اقامت، انتقال بیمار، مترجمی، پشتیبانی، اطلاعات و خدمات پس از درمان باید در یک چارچوب استاندارد تعریف شود. اعتماد، مهمترین دارایی بازار سلامت است.
۸. طراحی برنامه بازارسازی داخلی و خارجی
برای بازار داخلی باید نیازها و مسیرهای تقاضا شناسایی شود و برای بازار خارجی نیز بازارهای هدف، خدمات رقابتپذیر، شیوه بازاریابی، برند مقصد و مسیر دسترسی تعریف شود.
۹. تعیین شاخص اشتغال و ارزش افزوده محلی
هر پروژه سرمایهگذاری باید علاوه بر میزان سرمایه، بر اساس اشتغال جوانان بومی، استفاده از ظرفیتهای محلی، آموزش نیروی انسانی و میزان گردش مالی ایجادشده در اقتصاد منطقه ارزیابی شود.
۱۰. راهاندازی داشبورد پایش سرمایهگذاری گردشگری سلامت
تعداد پروژهها، حجم سرمایهگذاری، میزان پیشرفت، مجوزهای صادرشده، موانع، اشتغال ایجادشده و زمان پاسخگویی دستگاهها باید بهصورت مستمر پایش شود. سیاستی که سنجش نشود، بهسختی قابل مدیریت است.
طبیعت؛ سرمایهای که باید حفظ شود
در توسعه گردشگری تندرستی، طبیعت مازندران یک مزیت رقابتی ممتاز است؛ اما این مزیت نباید با توسعه بیضابطه مصرف شود.
هر طرح باید متناسب با ظرفیت محیطی منطقه، مدیریت آب و انرژی، پسماند، معماری سازگار با طبیعت و حفاظت از منابع طبیعی طراحی شود. توسعه پایدار یعنی سلامت انسان و سلامت مقصد همزمان دیده شوند.
از استان دارای ظرفیت تا مقصد سلامت
هدف نهایی نباید صرفاً افزایش تعداد مراکز درمانی یا ساخت چند پروژه گردشگری باشد. هدف باید ایجاد یک مقصد یکپارچه گردشگری سلامت باشد؛ مقصدی که بیمار یا گردشگر داخلی و خارجی بتواند خدمات مورد نیاز خود را از مرحله انتخاب و دریافت خدمت تا اقامت، توانبخشی و بازگشت، در یک زنجیره منسجم دریافت کند.
اینجاست که سیاست اعلامشده استاندار اهمیت پیدا میکند. تأکید ایشان بر امنیت سرمایهگذاری و حذف بروکراسی، زمانی معنا و اثر واقعی پیدا خواهد کرد که سرمایهگذار بتواند نتیجه این حمایت را در کاهش زمان، شفافیت فرآیند و سهولت اجرای پروژه مشاهده کند.
سخن پایانی
مازندران برای توسعه گردشگری سلامت، با کمبود ظرفیت مواجه نیست؛ مسئله اصلی، سازماندهی ظرفیتها و تبدیل آنها به محصول و پروژه اقتصادی است.
اگر سیاست اعلامشده استاندار با یک ستاد راهبری چابک، پنجره واحد سرمایهگذاری، اطلس فرصتها، پروژههای آماده، بازارسازی داخلی و خارجی، اتصال علم و سرمایه و نظام پایش مستمر همراه شود، گردشگری سلامت میتواند از یک عنوان جذاب در ادبیات توسعه به یک بخش واقعی و مولد از اقتصاد استان تبدیل شود.
در این مسیر، بازار داخلی میتواند نقطه اتکای نخست و بازار خارجی مرحله توسعه باشد؛ طبیعت پشتوانه گردشگری تندرستی، دانش پزشکی سرمایه گردشگری پزشکی و ظرفیتهای اقلیمی و توانبخشی زمینه گردشگری درمانی قرار گیرد.
اکنون مأموریت اصلی روشن است: سخن استاندار باید به پروژه تبدیل شود، پروژه به سرمایهگذاری، سرمایهگذاری به اشتغال و در نهایت همه این زنجیره به توسعه پایدار مازندران منتهی شود.
این همان نقطهای است که حمایت از سرمایهگذاری از یک موضع مدیریتی عبور کرده و به حکمرانی توسعهگرا و عملگرا تبدیل میشود.
انتهای پیام/
نظر شما